Son zamanlarda, insan bocavirüsü (HBoV) ile ilgili haberler artmıştır. Bu tartışmalı virüs gerçekten bir enfeksiyon kaynağı mı? Yoksa sadece o sırada bulunan başka bir virüse eşlik mi ediyor?

Zoonotik kökenli bir virüs olan Bocavirus (HBoV), on yıl önce izole edilen ve dünya genelinde çocukluk çağında alt solunum ve gastrointestinal sistemleri etkileyen bir parvovirüstür.

HBoV genellikle 6-24 aylık bebeklerde ve çocuklarda görülür, ancak bazen 5 yaşından büyük çocuklarda ve yetişkinlerde de bulunmuştur. Bebeklerde şiddetli enfeksiyonlara neden olabilir. Virüs ilk olarak solunum yolu hastalığı olan bir bebekte izole edilmiştir. Küresel olarak, HBoV'nin yaygınlığının yaklaşık %5 olduğu tahmin edilmektedir ve nadiren çocukluk çağında hastaneye yatış, oksijen tedavisi ve/veya yoğun bakım gerektiren şiddetli HBoV enfeksiyonları bildirilmiştir. Bununla birlikte, HBoV'nin klinik önemi, sıklıkla diğer solunum yolu virüsleriyle birlikte saptanması nedeniyle sorgulanmaktadır.

HBoV, her biri enfeksiyon yoluyla ayırt edilebilen dört genotipten oluşmaktadır. HBoV1 öncelikle solunum yolu örneklerinde bulunmuş olup, hafif ila şiddetli üst ve alt solunum yolu enfeksiyonlarından sorumludur; buna karşılık, varyantlar (HBoV 2-4) gastrointestinal sistem örneklerinde tespit edilmiş ve gastroenterit patogenezinde rol oynuyor gibi gözükmektedir. Kanıtlar, HBoV'nin enfeksiyon sonrası solunum yolunda aylarca düşük seviyede saptanabileceğini göstermektedir. HBoV'nin gastrointestinal enfeksiyonlardaki rolü ve gastroenterite olan kesin katkısı henüz tanımlanmamıştır.

Yetişkinlerde ve çocuklarda üst ve alt solunum yolu enfeksiyonlarıyla ilişkili HBoV çoğunlukla solunum sinsityal virüsü (RSV), rhinovirüs, parainfluenza virüsleri, norovirüs, rotavirüs veya adenovirüse eşlik eder. Bakteriyel koenfeksiyon en sık S. pneumoniae ve/veya M. catarrhalis ile bildirilmiştir.

Zaman zaman da solunum yolu enfeksiyonları sırasında izole bir viral patojen olarak tespit edilmiştir. Ayrıca asemptomatik kişilerde de bulunmuştur. HBoV'nin hem semptomatik hem de asemptomatik bireylerde tespit edilmesi, spesifik hastalıklarla olan ilişkisini daha da karmaşık hale getirmektedir.

HBoV enfeksiyonu olan çocukların en az %80'inde bir veya daha fazla eş virüs (co-enfeksiyon) vardır. HBoV'nin diğer solunum yolu virüsler veya bakterilerle birlikte enfeksiyonu muhtemelen HBoV'in nazofarenkste haftalarca hatta aylarca kalması nedeniyledir. Bazı çalışmalarda yüksek HBoV viral yükünün (daha düşük Ct değerleri) şiddetli hastalık ve daha uzun hastanede kalış süresi ile ilişkili olduğunu belirtilmiştir. HBoV diğer virüslerle birlikte olduğunda viral yükünün düşük olduğu oysa yalnızca HBoV'nin tespit edildiği enfeksiyonlarda daha yüksek viral yük ve daha şiddetli hastalık olduğu iddia edilmiştir. Bazı çalışmalar ise çoklu enfeksiyon vakalarında klinik semptomların tekli enfeksiyon vakalarına göre daha şiddetli olduğunu belirtilmektedir.

Yapılan çalışmalarda tek başına veya kombinasyon halinde HBoV ile enfekte olan hastaların klinik özellikleri karşılaştırıldığında tek başına olduğu hastalarda daha yüksek AST ve eozinofil değerlerine ve daha yüksek pnömoni oranına sahip olduğunu belirtilmiştir. Bu son veriler, HBoV'nin, çoklu solunum yolu enfeksiyonlarında sinerjik bir rol oynadığına dair önceki hipotezin aksine, şiddetli alt solunum yolu enfeksiyonu olan hastalarda gerçek bir rol oynayabileceğini düşündürmektedir.

Nasıl bulaşır?

Virüs, solunum yoluyla, kan dolaşımı yoluyla veya doğrudan yutma yoluyla (dışkı-ağız) yoluyla bulaşabilir. HBoV’nin anneden fetüse bulaşması tanımlanmamıştır.

Risk faktörleri

Prematüre bebekler, kronik akciğer hastalıkları, doğuştan kalp hastalıkları, nöromüsküler bozukluklar, kanser veya immün yetmezlik bulunan hastalar enfeksiyonun şiddetli seyrine neden olabilir. Ayrıca, bebeklerde HBoV enfeksiyonunun ciddi seyri için diğer risk faktörleri arasında pasif sigara dumanına maruz kalma (anne-babanın sigara içmesi, kış mevsiminde doğmak ve ailede astım öyküsü bulunmaktadır.

Belirtiler;

HBoV, insan solunum yolu epitel hücrelerini kalıcı olarak enfekte edebilir. Hücre içindeki viral üreme hücresel bütünlüğün kaybına, siliya kaybına, hücre bağlantılarının kopmasına, epitel hücre hipertrofisine ve hücre ölümüne neden olur. Solunum yolu epitel hücrelerinin ölümüne neden olarak solunum yolu hasarına ve inflamasyona yol açar. Akut enfeksiyonun yanı sıra, HBoV'nin lenf dokusunda ve kronik sinüzitten etkilenen dokularda uzun süre kalıcı olduğu bilinmektedir.

Solunum Sistemi enfeksiyonları

HBoV enfeksiyonu ağırlıklı olarak alt solunum yollarını etkilemektedir. Özellikle öksürük, burun tıkanıklığı ve akıntısı, farengeal hiperemi, hırıltı, taşipne, nefes darlığı, hipoksi, siyanoz ve göğüs çekilmesi en sık bildirilen belirti veya semptomlardır. HBoV ayrıca astım, kronik obstrüktif akciğer hastalığı ve kistik fibroz gibi kronik akciğer hastalıklarını da şiddetlendirebilir. Bir yayında, erken yaştaki şiddetli HBoV enfeksiyonunun 5-7 yaşlarındaki çocuklarda astım gelişimine neden olabileceği iddia edilmiştir.

Gastrointestinal belirtiler:

HBoV tip 2–4 gastrointestinal semptomlarla ilişkilendirilmektedir; en sık görülenler iştahsızlık ve kusma, ardından ishal ve bulantıdır. Bağırsak patojenleri (rotavirüs, norovirüs ve enteropatojenik Escherichia coli veya Salmonella sp.) ile birlikte bildirilmiştir. Bununla birlikte, HBoV ile gastroenterit arasındaki ilişkinin doğası belirsizliğini korumaktadır.

Sistemik Belirtiler

Hastaların yaklaşık yarısında ateş olur. Diğer sistemik belirtiler arasında yorgunluk, lenfadenomegali, splenomegali ve deri döküntüsü yer almaktadır.

HBoV enfeksiyonuyla ilgili en sık bildirilen komplikasyonlar, akut solunum yetmezliği ve dehidratasyondur(susuzluk). Solunum yetmezliğinin yanı sıra, HBoV, önemli bir oranda (%10) akut kalp yetmezliği ile de ilişkilendirilmiştir. Birkaç vakada hepatit ve miyokardit de bildirilmiştir.

Nadiren de olsa, HBoV enfeksiyonu olan çocuklarda merkezi sinir sistemi etkilenir ve nöbetler, ensefalit ensefalopati ve Guillain-Barré sendromu gibi nörolojik tutulumlar görülebilir.

Tanı

HBoV1 diğer solunum yolu virüsleri ile benzer klinik tabloya neden olduğundan ayrım yapmak mümkün değildir. HBoV'yi tespit etmek için solunum yolu panel PCR testleri kullanılarak tüm olası etkenleri birlikte taramak gerekir.

Tedavi ve korunma

HBoV enfeksiyonu için klinik olarak onaylanmış spesifik bir tedavi bulunmamaktadır. Birçok virüste olduğu gibi, HBoV için de destekleyici tedavi tedavinin temelini oluşturmaktadır. Bu, ateş düşürücüler, oksijen yetmezliği varsa (hipoksi) oksijen sağlanması ve hırıltılı solunumu olan hastalara bronkodilatör verilmesini içermektedir. Bazı durumlarda özellikle bakteriyel koenfeksiyon varsa antibiyotikler kullanılabilir.

HBoV1 için önleyici ve enfeksiyon kontrol önlemleri, diğer solunum yolu virüsleri için olanlarla aynıdır. El hijyenine dikkat etmek, maske takmak ve izolasyon önlemleri, tüm solunum yolu viral enfeksiyonları için genel enfeksiyon kontrol önlemleridir. 

Uzm. Dr. Tutku Taşkınoğlu