Hindistan'da iki ölümcül Nipah virüsü vakası görülmesi üzerine virüs ile ilgili haberler arttı. Asya ülkeleri enfeksiyonun yayılmasını önlemek için havaalanlarında tarama önlemlerini artırdı.

Peki Nipah virüsü nedir ve insanlar ne kadar endişelenmeli?

Nipah virüsü nedir?

Nipah virüsü (NiV), enfekte hayvanlardan insanlara bulaşan ve ölümle sonuçlanacak kadar şiddetli ateşli ensefalite neden olan zoonotik bir patojendir. Nipah virüsü (NiV) ve Henipavirus cinsinin üyeleri için doğal rezervuar Pteropus cinsi meyve yarasalarıdır.

Dünya Sağlık Örgütü'ne (DSÖ) göre, yerel sağlık sisteminin tespit ve tedavi kapasitesine bağlı olarak vaka ölüm oranı %40 ila %75 arasında değişir.

Ne kadar yaygın?

Nipah virüsü ilk olarak 1998 yılında Malezya'da tespit edildi. O zamandan beri, çoğunlukla Bangladeş'te olmak üzere neredeyse her yıl küçük çaplı salgınlar yaşandı. Hindistan'da da ara sıra salgınlar görülüyor. Salgın Hazırlık Yenilikleri Koalisyonu'na (CEPI) göre, Aralık ayı itibarıyla toplam 750 vaka kaydedilmiş ve hastaların 415'i hayatını kaybetmiştir.

Nipah virüsü, insanlardaki yüksek ölüm oranı ve etkili aşıların veya tedavilerin bulunmaması nedeniyle halk sağlığı ve güvenliği için yüksek risk taşıyan bir ajan olarak kabul edilir ve biyogüvenlik seviyesi-4 kabul edilir.

Nasıl yayılıyor?

Nipah ilk olarak 1998 yılında Malezya'da enfekte domuzlarla temas eden insanlarda nörolojik ve solunum yolu hastalığı olarak ortaya çıkmıştır. Malezya'da tespit edildiğinde, büyük ölçüde hasta domuzlarla veya enfekte dokularla doğrudan temas yoluyla yayıldığı görülmüştür. Daha sonra Bangladeş'te (2001-2005) müteakip salgına neden olduğunda ise doğrudan yarasalardan insanlara yayıldığı gözlenmiştir. O zamandan beri, doğal konağı olduğunu kabul ettiğimiz meyve yarasalarıyla temas yoluyla yayılmaktadır.

Daha spesifik olarak, Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, enfekte meyve yarasalarının idrarı veya tükürüğünü içeren meyve veya meyve ürünlerinin (örneğin çiğ hurma suyu) tüketimi, enfeksiyonun olası kaynağıdır.

Ancak, Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi'ne göre, hastalığın insandan insana bulaşabilmesi kolay değildir ve salgınlar genellikle küçük olur ve kontrol altında tutulabilmektedir. İnsandan insana bulaş, çoğunlukla hasta ile ailesi veya bakıcıları arasındaki yakın temasla gerçekleşebilmektedir.

Belirtiler nelerdir?

Nipah virüsünün ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, kusma ve boğaz ağrısı gibi ilk belirtileri spesifik değildir ve diğer hastalıklarla karıştırılabilir. Ardından baş dönmesi, uyuşukluk, bilinç değişikliği gibi akut ensefalite işaret eden nörolojik belirtiler ortaya çıkabilir.

Şiddetli ensefalit vakalarda ensefalit ve nöbetler meydana gelir ve 24-48 saat içinde komaya ilerler. Ensefalit vakalarında ölüm oranı %40-75 olarak tahmin edilmektedir. İyileşenlerin çoğu tamamen sağlığına kavuşur, ancak yaklaşık %20'sinde kalıcı kasılmalar ve kişilik değişiklikleri gibi nörolojik bozukluklar kalır. Çok   az vaka hafif veya subklinik seyreder ama nüks edebilir veya gecikmiş başlangıçlı ensefalit geliştirebilir.

Bazı kişilerde ise atipik pnömoni ve akut solunum sıkıntısı sendromu dahil ciddi solunum problemleri gelişebilir.

Ne kadar endişelenmeliyiz?

Bilim insanlarına göre, Nipah yüksek ölüm oranına sahip tehlikeli bir hastalık olmasına rağmen, henüz insanlar arasında kolay bulaşabilir hale geldiğine veya dünya çapında kolayca yayıldığına dair bir bulgu yoktur. Ayrıca virüsün küresel olarak yayılması olası gözükmektedir ve virüsün uzun bir kuluçka süresi (4-21 gün) olduğundan havaalanı taramaları etkisiz olacaktır.

Ancak DSÖ'ye göre, özellikle salgınların daha yaygın olduğu ülkelerde önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir ve elbette virüse duyarlı domuzlar gibi çiftlik hayvanlarının toplu olarak itlaf edilmesine de yol açabilir.

Tanı: 

ELISA veya immünofloresan ile virüse spesifik IgM ve IgG antikorlarının tespiti, PCR testi ve hücre kültürü ile virüs izolasyonu ile yapılabilir. Tanı, enfekte dokulardan virüs izolasyonu ile de doğrulanabilir.

Aşı ve tedavisi var mı?

Şu anda Nipah virüsü için onaylanmış bir aşı veya tedavi bulunmamaktadır, ancak test aşamasında aşılar vardır. Aralık ayında Bangladeş'te Uluslararası İshal Hastalıkları Araştırma Merkezi (International Centre for Diarrhoea Disease Research, Bangladesh) ile işbirliği içinde ve CEPI'nin finansmanıyla aşı için ikinci faz testlerine başlanmıştır.

Uzm. Dr. Tutku Taşkınoğlu