Bu haftaya boğmaca vakalarıyla başladık. Boğmaca, solunum yollarını etkileyen oldukça bulaşıcı bakteriyel bir hastalıktır. Enfekte kişinin ağzında, burnunda ve boğazında bulunan bir bakteri (Bordetella pertussis veya Bordetella parapertussis ) neden olur. Bağışıklığı olmayan, yani aşı olmayan kişilerde %80 oranında görülen, oldukça bulaşıcı bir hastalıktır. Bu hafta boğmaca vakalarımıza neden olan bakteri B. parapertussis’dir. B. parapertussis B. pertussis'e göre daha nadir gözlenir ve daha hafif semptomlara neden olur.

Her iki bakteri de hastanın solunum yolu damlacıkları veya burun veya boğaz salgılarıyla doğrudan temas edilmesiyle bulaşır. Boğmaca, hafif boğmaca geçiren veya asemptomatik olan bir kişi tarafından bile bulaştırılabilir. Sıklıkla, bakteriyi taşıyan büyük kardeşler ve ebeveynler hastalığı eve getirir ve evdeki bir bebeğe bulaştırır.

Bulaştıktan 5-21 gün (ortalama 7 gün) sonra hastalık ortaya çıkar, ancak 21 güne kadar sonra da görülebilir. Başlangıçta belirtiler, hapşırma, burun akıntısı, hafif ateş ve hafif öksürük gibi yaygın soğuk algınlığı belirtilerine benzer.

İki hafta içinde öksürük daha şiddetli hale gelir ve çok sayıda karakteristik öksürük nöbeti olur, ardından tiz bir hırıltı gelir. Bu nöbetler kalın, berrak bir mukusun atılmasıyla sona erer; bunu da genellikle kusma takip eder. Başlangıçta geceleri olan bu nöbetler daha sonra gündüzleri de olur ve 1-2 ay boyunca devam edebilir. Küçük bebeklerde tipik "hırıltı" hiç gelişmeyebilir ve öksürük nöbetlerini nefes almanın durduğu kısa dönemler takip edebilir. Bu aşamadan sonra, öksürük nöbetleri daha az sıklıkta ve daha az şiddetli hale gelir ve bebek yavaş yavaş iyileşir, ancak bu üç aya kadar sürebilir.

Tipik boğmaca enfeksiyonu birkaç hafta sürer ve 3 aşamadan oluşur.

Nezle evresi: (1-2 hafta) burun akıntısı, hafif ateş (çoğu zaman yok), nezle ve hafif öksürük; bebeklerde apne/solunum güçlüğü görülebilir. Ayrıca aşırı gözyaşı, konjonktival kızarıklık ve kanama olabilir.

Paroksismal evre: (2-6 hafta) tekrarlayan kuru öksürük nöbetleri olur, ardından ani nefes alma çabası (hırıltılı ses) ve öksürük sonrası kusma görülebilir.

İyileşme evresi: (> 2 hafta) öksürük nöbetlerinin sıklığı ve şiddeti azalır. Öksürüğün ortalama süresi yaklaşık 50 gündür.

Hastalık sırasında zatürre, idrar kaçırma, kaburga kırıkları, işitme kaybı, fıtık gelişimi, subkonjonktival (göz) kanama, pnömotoraks (akciğerlerde hava kaçağı), aspirasyon (boğulma), intrakraniyal (beyin içi) kanama (yaşlılarda) ve ölüm (yetişkinlerde nadir) olabilir.

Bağışıklık sistemi zayıf bebeklerde: zatürre, apne, öksürük sonrası kusmaya bağlı büyüme geriliği, nöbetler, ensefalopati ve rektal prolapsus gelişebilir.

Hastalık çocuklarda çok daha şiddetli seyreder ve bebeklerde ölümcül olabilir. En yüksek görülme sıklığı, aşılanmamış veya temel aşılama programı eksik olan bebeklerde (<6 ay)’dir. Aşı bağışıklığının azalması nedeniyle ergenlerde ve yetişkinlerde (ara sıra salgınlarla birlikte) vaka sayısında artış gözlemlenir.

Ergenlerde, yetişkinlerde veya kısmen aşılanmış çocuklarda genellikle daha hafif veya atipik semptomlar görülür; bu nedenle, çok küçük bebeklere ek olarak, bu gruplarda boğmaca teşhisi koymak daha zor olabilir.

Boğmaca tedavisinde antibiyotik tedavisi esastır. Ancak etkili olabilmesi için tedaviye hastalığın ilk iki haftasında başlanmalıdır. Antibiyotik tedavisi, bakterileri burun ve boğazdan yok ederek başkalarına bulaşma riskini azaltır. Antibiyotik tedavisi almayan hastalar nezle evresinden tipik nöbetlerin başlangıcından sonraki 3 haftaya kadar bulaşıcıdır. Antibiyotik tedavisine başlanırsa, bulaşıcılık süresi genellikle tedavinin başlangıcından sonra 5 güne düşer.

Boğmaca Nasıl Önlenir?

Boğmaca aşı ile önlenebilir. Önerilen dozda boğmaca aşısı yaptırmamış olan herkes, yaşına bakılmaksızın risk altındadır. Suçiçeği ve kızamık gibi hastalıklardan farklı olarak, enfeksiyon veya aşılama sonrasında gelişen antikorlar zamanla azaldığı için farklı zamanlarda aşılama yapılmalıdır. Boğmaca aşısı genellikle difteri ve tetanoz aşılarıyla birlikte uygulanır. Genellikle 2 ve 12 aylıkken üç doz DTaP (difteri, tetanoz, aselüler boğmaca) aşısı veya DTwP (difteri, tetanoz, boğmaca) aşısı uygulanır. 11-24 aylıkken üçüncü/dördüncü doz ve 3-6 yaş arasında da bir doz daha önerilir.

Uzm. Dr. Tutku Taşkınoğlu