Bahara girdiğimiz bu hafta en sık rastladığımız virüs, rino/enterovirüstür. Aynı büyük virüs ailesine ait olsalar da bunlar vücutta çok farklı davranan iki farklı virüstür; rinovirüsler ve enterovirüsler (Coksackie, Enterovirus, Ekovirüs)  

Bu virüslerin nasıl yayıldığını ve nelere yol açtığını anlamak, kendinizi ve ailenizi daha iyi korumanızı sağlar. Bu nedenle bu hafta rinovirüs ve enterovirüs arasındaki farkı, her virüsün vücudunuzu nasıl etkilediğini, hangi belirtileri bekleyeceğinizi anlatacağız.

Rinovirüs ve Enterovirüs Arasındaki Fark Nedir?

Enterovirüsler ve rinovirüsler arasındaki en büyük fark nereye yerleştikleridir.

Enterovirüsler onlarca türü vardır ve farklı hastalıklara neden olabilirler. Vücuttaki birçok yeri enfekte edebilir. Solunum yolunda başlayabilir, ancak cilde, sindirim sistemine, sinir sistemine ve hatta kalbe yayılabilir. Yaptığı en önemli hastalıklardan biri ‘el, ayak ve ağız hastalığı’dır. Çoğunlukla 5 yaşın altındaki çocuklarda görülen, ateş, ağız yaraları ve deri döküntüsüne neden olan bir hastalıktır.

Rinovirüs ise özellikle burun ve boğaz olmak üzere, üst solunum yollarını tercih eder. Çünkü üremeyi sevdiği soğuk havayı burada bulabilir. Bu nedenle, çoğunlukla solunum yolu hastalıklarına neden olur. Rinovirüs en sık görülen soğuk algınlığı nedenidir. Enfeksiyonların çoğu hafif seyreder ve birçok kişi bir haftadan kısa sürede iyileşir.

Rinovirüs ve Enterovirüsün belirtileri de farklıdır. Rinovirüs enfeksiyonlarının çoğu belirti vermez veya hafif belirtilere neden olur; öksürük, ateş, baş ağrısı, hafif vücut ağrıları, burun akıntısı veya tıkanıklığı, hapşırma, boğaz ağrısı yapabilir.

Astımı olan veya bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde rinovirüs, astım ataklarını artırma, bronşiyolit, bronşit, orta kulak enfeksiyonları, zatüre, sinüzit gibi daha ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Enterovirüsün belirtileri ise farklı türleri vücudun farklı bölgelerini etkilediği için oldukça değişkenlik gösterebilir. Rinovirüs dışı enterovirüs türlerinin, sinir sistemini enfekte eden en yaygın virüs olduğu düşünülmektedir. Başlangıçta sindirim sistemini enfekte ederler. Rinovirüslerin aksine, asitlere karşı dayanıklıdırlar ve pH 3'ün altında hayatta kalabilirler. Bu asit dayanıklılığı, mide asidik ortamından geçerek ince bağırsağı kaplayan hücrelere ulaşmalarını sağlar. Enterovirüslerin neden olduğu hastalıklar arasında poliomiyelit, Bornholm hastalığı (epidemik miyalji), miyoperikardit, hemorajik konjonktivit, spesifik olmayan ateşli hastalıklar, pnömoni, aseptik menenjit, herpangina, el, ayak ve ağız hastalığı, orta kulak iltihabı, sinüzit, pankreatit ve ensefalit yer almaktadır.

Farklı hastalıklarla farklı serotipler ilişkilendirilmiştir.

• Çocuk felci; Poliovirüs,
• Konjuktivit Enterovirus-D70,
• Pnömoni Enterovirüs D68,
• El, ayak ve ağız hastalığı Coxackie virüs-A16, Enterovirus-A71,
• Çocuk felci benzeri gevşek felç; Enterovirüs D68, Enterovirüs A71, Ekovirus,
• Aseptik menenjit Coxackie virüs A9, Coxackie virüs B, Ekovirus

Bu geniş semptom yelpazesi nedeniyle enterovirüsler, rinovirüslerden daha tahmin edilemez ve potansiyel olarak daha tehlikeli virüslerdir.

Enterovirüs ve rinovirüs nasıl bulaşır ve salgınlar neden meydana gelir?

Rinovirüsler ve enterovirüsler, günlük yaşamda kişiden kişiye kolayca bulaştıkları için hızla yayılırlar. Birisi yakınınızda öksürdüğünde veya hapşırdığında ya da bir yüzeye dokunup ardından yüzünüze dokunduğunuzda bu virüslerle enfekte olabilirsiniz. Bu da bu virüslerin okullarda, kreşlerde ve kalabalık yerlerde hızla yayılmasını sağlar.

İnsanlar kendilerini iyi hissetseler bile haftalarca enterovirüsleri yayabilirler. Hastalar semptomlar geçtikten çok sonra bile virüsü yayabilirler.

Çocuklar rinovirüs ve enterovirüsleri yetişkinlere göre daha sık kapma eğilimindedir ve bunun birkaç basit nedeni vardır:

• Çocuklar, özellikle okulda ve kreşte, birbirleriyle çok yakın temas halinde zaman geçirirler.
• Oyuncaklarını paylaşıyorlar, aynı yüzeylere dokunuyorlar ve ellerini her zaman iyi yıkamazlar.
• Özellikle küçük çocuklar bağışıklık sistemleri ilk defa karşılaştıkları için bu virüslere karşı hazırlıksızdır.

Ayrıca, enterovirüsler dışkı yoluyla da yayılabilir. Bu nedenle, küçük çocukların bez değiştirme veya tuvalet gibi aktiviteler sırasında bunları başkalarına bulaştırma olasılığı daha yüksektir.

Rinovirüsler sonbahar ve ilkbaharda hızla yayılma eğilimindeyken, birçok enterovirüs yaz sonu ve sonbahar başlarında en yüksek seviyeye ulaşır. Ancak her ikisi de yıl boyu dolaşımdadır ve herhangi bir zamanda ortaya çıkabilir.

Enterovirüs ve Rinovirüs Enfeksiyonlarından Nasıl Korunulur?

Doğru hijyen ve yaşam tarzı alışkanlıklarıyla hem rinovirüsleri hem de enterovirüsleri önleyebilir ve yayılmalarını durdurabilirsiniz:

• Hasta olan kişilerle yakın temastan kaçının.
• Ellerinizi yıkamadan gözlerinize, burnunuza ve boğazınıza dokunmaktan kaçının.
• Telefon, kapı kolu ve oyuncak gibi yüzeyleri sık temizleyin ve dezenfekte edin.
• Öksürük ve hapşırıklarınızı kapatın.
• Hasta olduğunuzda evde kalın.
• Ellerinizi sık sık, en az 20 saniye boyunca sabun ve suyla yıkayın.

Rinovirüsler ve Enterovirüsler her ikisi de Picornaviridae ailesindendir ve genetik yapılarındaki yüksek benzerlik nedeniyle birçok standart moleküler test (RT-PCR) bunları tek bir sonuç olarak birlikte tespit eder. Sadece bazı enterovirüsler için serolojik testler yapılabilir. Serolojik testlerde kan örneklerinde IgM ve IgG antikorları araştırılır.

Uzm. Dr. Tutku Taşkınoğlu