Bir keşif gemisinde hantavirüs salgını haberi, nadir görülen ancak potansiyel olarak ölümcül bu hastalığa dikkat çekti. 6 Mayıs itibarıyla, üç yolcu akut solunum yolu hastalığından hayatını kaybetti ve diğer yolcular ile mürettebat arasında da birkaç vaka daha olduğundan şüpheleniliyor. Dünya Sağlık Örgütü yetkilileri, genellikle kemirgenlerden insanlara bulaşan virüsün bu vakada gemideki insanlar arasında yayılmış olup olmadığını araştırıyor; bu nadir ancak endişe verici bir olasılık.

Hantavirüsler, Avrupa, Asya ve Amerika kıtalarında yaygın olarak bulunan bir virüs grubudur. Hantavirüs enfeksiyonları, ateşle birlikte grip benzeri bir hastalıkla başlar ve hızla ciddi akciğer hastalığına veya bazı durumlarda iç kanamaya ve böbrek yetmezliğine ilerleyebilir.

Hantavirüs türlerinin neden olduğu hastalık tipi, genellikle dünyanın neresinde olduğunuza bağlıdır. Daha yakın zamanda Amerika kıtasında keşfedilen "yeni dünya" hantavirüsleri, hastalığın en ölümcül formuna, yani hantavirüs kardiyopulmoner sendromu olarak bilinen şiddetli solunum yolu hastalığına neden olur. Dünyanın diğer tarafında bulunan "eski dünya" hantavirüsleri ise böbrekleri de etkileyen hemorajik hastalığa neden olma olasılığına sahiptir.  

Hantavirüsün neden olduğu hastalıkların hiçbirinde destekleyici bakım dışında bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır. Ölüm oranları, virüs türüne bağlı olarak değişir ve her 10 kişiden yaklaşık 3 veya 4'ü kaybedilir.

İnsanlar en sık olarak vahşi kemirgenlerin, özellikle de farelerin idrarı, dışkısı veya tükürüğüyle temas yoluyla hantavirüse yakalanırlar. Hantavirüs türlerinin çoğunun insandan insana bulaştığı bilinmemektedir. Ancak Andes türü olarak adlandırılan ve gemideki doğrulanmış vakalarda tespit edilen hantavirüs insandan insana bulaşabiliyor. DSÖ’ye göre 1. Vaka 6 Nisan'da gemide bulunan yetişkin bir erkek 11 Nisan'da solunum güçlüğü nedeniyle kaybediliyor.  2. vaka 1. Vaka ile yakın teması olan yetişkin bir kadın, karaya çıkıyor ve 25 Nisan'da Güney Afrika'da uçuş sırasında durumu kötüleşip hayatını kaybediyor. Yapılan PCR testiyle hantavirüs enfeksiyonu olduğu belirlendiği için uçaktaki yolcular izole ediliyor. 1. ve 2. Vakaların yolcu gemisine binmeden önce Arjantin dahil olmak üzere Güney Amerika'da seyahat ettikleri biliniyor. 3. Vaka ise 24 Nisan'da gemi doktoruna ateş, hastalık, nefes darlığı ve zatürre belirtileriyle başvuruyor ve karaya çıkartılıp hastanede yoğun bakım ünitesine (YBÜ) yatırılıyor. PCR testi ile hantavirüs enfeksiyonu olduğu anlaşılıyor. 4. vaka zatürre belirtileri gösteren yetişkin bir kadın, 2 Mayıs’ta hayatını kaybediyor. Yüksek ateş ve/veya gastrointestinal semptomlar bildiren 3 şüpheli vaka gemide kalmaya devam ediyor.

3. Ve 4. Vakaların diğer vakalarla temas öyküleri bilinmese de belli ki gemide virüs dolaşımdadır ve gemi içindekileri sıkı takip edilmelidir. Ancak bu salgın ciddi olsa da geniş çaplı bir halk sağlığı tehdidi oluşturması beklenmemektedir. Çünkü Hantavirüs'ün insandan insana bulaşması nadirdir ve genellikle çok yakın temas gerektirir.

İnsanlarda görülen hantavirüs vakaları genellikle fare istilası ve insanların kirlenmiş toza maruz kalması sonucunda ortaya çıkar. Dünyanın çoğu yerinde ev fareleri ve diğer kemirgenler ile küçük memeliler virüsü taşıdıkları için, kendinizi korumak için her zaman önlem almalısınız. Bahar havası hissedilmeye başladığında, çoğumuz kolları sıvayıp bahar temizliğine girişiriz. Ama uzun zamandır kullanmadığınız bir odayı süpürmeden ve toz almadan önce mutlaka odayı havalandırın. Çünkü havada farkında olmadan bizi enfekte edebilecek hantavirüs partikülleri bulunabilir. Kemirgenlerin kurumuş dışkı ve idrarlarında bulunan hantavirüsler toz hâline gelip havaya karışırsa soluyabilir ve hasta olabiliriz. Risk, özellikle uzun süredir kullanılmayan bir kulübe, çatı katı veya baraka temizlerken ya da ahır gibi farelerin yaşayabileceği alanlarda çalışırken yüksektir.

Herkes risk altındadır. Her yıl az sayıda da olsa şiddetli vakalar tespit edilir; ancak fark edilmeyen ve bildirilmeyen çok daha fazla hafif vaka da olabilir. Hastalığın ilk belirtileri, ateş, yorgunluk ve kas ağrılarıdır. Ayrıca baş ağrısı, baş dönmesi, titreme, mide bulantısı, kusma ve ishal görülebilir.

Hantavirüs Nasıl Önlenebilir?

Maruz kalma riskini azaltmak için önlem almak çok önemlidir:

• İyi bir havalandırma, küçük alanlarda havada taşınan hantavirüs sayısını azaltmanın anahtarıdır. Temizlikten en az 30 dakika önce ve temizlik sırasında pencereleri ve kapıları açmak, temiz havanın dolaşmasını sağlar.
• Temizlik yaparken kendinizi koruyun:
  1. Maske takmak, hantavirüs de dahil olmak üzere havada bulunan partikülleri filtrelemeye yardımcı olacaktır.
  2. Lastik eldivenler ellerinizi kirlenmiş yüzeylerden koruyacak,
  3. Koruyucu gözlükler ise gözlerinizi koruyacaktır.
• Tozlu köşeleri temizlemek için elektrikli süpürge veya fırça kullanmak yerine (bu işlemler toz parçacıklarını havaya kaldırabilir), nemli bir bez veya paspas kullanarak tozu mümkün olduğunca az kaldırın.
• Kemirgen dışkısı veya yuvasına rastlarsanız,
  1. Bölgeyi bir dezenfektan, ev deterjanı veya çamaşır suyu ve su karışımıyla (1/9 oranında) ıslatın.
  2. Nemli bir bez veya kağıt havluyla temizlemeden önce beş dakika bekleyin
  3. Kağıt havluyu mutlaka ağzı kapalı bir plastik çöp poşetine atın.
  4. Poşeti de ikinci bir poşete koyun ve çöpe atın.
  5. Temizlikten sonra eldivenlerinizi çıkarınca ellerinizi sabun ve suyla yıkayın.

Uzm. Dr. Tutku Taşkınoğlu