Gemi turları, bu cazip yüzen tatiller halk sağlığını tehdit ediyor olabilir mi?

Gemi turları, restoranları, tiyatroları, asansörleri, kamaraları, mutfakları, su sistemleri, tuvaletleri ve kapalı toplanma alanlarıyla denizin ortasında geçici bir şehir. Birçok insanın günlerce aynı ortak alanda yaşadığı, yemek yediği, dinlendiği ve hareket ettiği özenle tasarlanmış yaşam alanları. Ama birçok açıdan harika olsa da enfeksiyonların yayılması için de olağanüstü ortamlar.

Diamond Princess salgını belki de en bilinen örnektir. 2020’de COVID pandemisi sırasında 575 yolcu ve mürettebatta hastalık tespit edilince araştırmacılar, gemi koşullarının yeni koronavirüsün daha kolay yayılmasına neden olduğunu ve modellemeler, izolasyon ve karantina gibi halk sağlığı önlemlerinin çok daha fazla vakayı önlediğini, ancak daha erken bir müdahalenin salgını daha da sınırlayacağını gösterdi.

Yine norovirüs (mide gribi) de yolcu gemileriyle yakından ilişkili bir enfeksiyondur. Daha önce yayınlanmış çalışmalar incelendiğinde yolcu gemilerinde 127 norovirüs salgını tespit edilmiştir. Bu salgınların çoğu kontamine gıda, kontamine yüzeyler ve kişiden kişiye bulaşmayla bağlantılıdır.

Aslında gemilerin salgın raporlarında sıkça yer alması olağanüstü bir durum değildir. Ortak alanlarda aynı yemekleri yemek, yakın temas ve ortak alanlarda sık sık hareket etmek gibi durumlar enfeksiyonun hızla yayılmasına olanak sağlar. Mutfak bu riskte büyük rol oynar. Açık büfe yemekler, ortak kullanılan mutfak eşyaları ve birçok insanın aynı yüzeylere dokunması norovirüs gibi mide/bağırsak enfeksiyonlarının yayılmasını kolaylaştırır. Bir kişi enfekte olmuş ancak henüz hasta hissetmiyorsa, hasta olduğunu fark etmeden önce yiyecekleri veya yüzeyleri kirletebilir.

Geminin tasarımı da sorunu daha da artırır. İnsanlar yemek salonlarında, barlarda, asansörlerde, koridorlarda, tiyatrolarda ve spa alanlarında birlikte zaman geçirir. Mürettebat üyeleri de genellikle ortak konaklama yerlerinde aynı ortamda yaşar ve çalışırlar; bu nedenle hastalık gemi içinde yolcudan yolcuya, yolcudan mürettebata, mürettebattan yolcuya yayılabilir.

Havalandırma da çok önemli bir rol oynar. Yolcu gemileri kapalı kutular değildir, ama insanların uzun süre birlikte vakit geçirdiği kapalı alanlara büyük ölçüde bağımlıdırlar. Yolcu gemilerindeki hava kalitesi üzerine yapılan çalışmalar, havalandırma sistemi yeterli değilse, kabinler, restoranlar ve eğlence mekanları gibi kalabalık, kapalı alanlarda hastalıkların daha kolay yayılabileceğini göstermiştir. Yeterli temiz hava sirkülasyonu, özel filtreler ve hava temizleme teknolojisi gibi unsurlar yolcuların güvenliğini sağlamaya yardımcı olabilir. Eğer bu önlemler yeteri kadar alımazsa Grip dahil solunum yolu virüs enfeksiyonları, aynı kalabalık kapalı ortamlarda hızla yayılabilir.

Lejyoner hastalığı, bakterilerin neden olduğu ciddi bir akciğer hastalığıdır. Aslında doğrudan insandan insana bulaşmaz. Ama kirlenmiş su sistemlerinden, jakuzilerden veya duşlardan gelen küçük bakteri içeren damlacıkları soluyarak enfekte olabilirler. Lejyoner hastalığı ile ilgili iyi bilinen bir yolcu gemisi salgını, jakuzili spa ile ilişkilendirilmiştir.

Yaş da önemli bir faktördür. Gemi turları özellikle yaşlı yetişkinler arasında popülerdir ve birçok yolcunun enfeksiyonları daha ciddi hale getiren uzun süreli sağlık sorunları vardır. Gemide geçirilen bir mide rahatsızlığı susuzluğa, solunum yolu enfeksiyonu ise zatürreye yol açabilir.

Yolcu gemilerinde revir ve doktor bulunsa da, karadaki hastanelere kıyasla imkanları sınırlıdır. Bu gemiler, büyük ölçekli ve hızla yayılan bir salgını yönetmek için değil, ilk yardım, temel tedavi ve kısa süreli bakım sağlamak için inşa edilmiştir. Bu nedenle, yolcu gemilerindeki sağlık hizmetleri büyük ölçüde erken bildirim, hızlı izolasyon ve güçlü temizlik uygulamalarına bağlıdır.

Norovirüs, açık büfeleri ve yüzeyleri severken COVID ve grip, kapalı hava ve kalabalık ortamlardan faydalanır. Lejyoner hastalığı, gemilerin kolayca sterilize edilmediği su sistemlerini hedef alır. Aslında gemilerde hantavirüs (kemirgenler tarafından yayıldığı için) salgınları nadirdir. Bununla birlikte, MV Hondius'taki ölümlerle ilgili son haberlerin de gösterdiği gibi, yakın temas halindeki mikropların yayılması çok daha kolaydır.

Riski nasıl azaltabilirsiniz?

Gemi şirketleri zaman içinde hijyen ve salgın müdahale sistemlerini geliştirdiler ve birçok sefer olaysız geçti. Ancak gemi seyahatinin temel yapısı hala aynı zorluğu yaratıyor: birçok insan aynı yemekleri, aynı havayı, aynı su sistemlerini ve aynı ortak alanları paylaşıyor. Elbette sadece gemileri suçlamak doğru değil, salgınlar her yerde olabilir; hastanelerde, okullarda, otellerde ve hatta uçaklarda. Her nerede tatil yapıyorsanız veya kalabalıklara karışıyorsanız orada temizlik ve izolasyon politikaları olduğunu ve uygulandığını kontrol etmelisiniz.

Rutin aşılarınızın güncel olduğundan emin olun.

Gemiye bindikten sonra, norovirüs gibi mide rahatsızlıklarını önlemek için en faydalı adım ellerinizi sabun ve suyla sık sık yıkamaktır. El dezenfektanı yardımcı olabilir, ancak sabun ve suyun yerini tutmaz. Ne yazık ki norovirüs el dezenfektanıyla ölmeyebilir.

Kendinizi hasta hissettiğinizde diğer yolcuları korumak için açık büfelerden ve kalabalık ortak alanlardan uzak durmalısınız.

Uzm. Dr. Tutku Taşkınoğlu