Gökyüzü masmavi, güneşle ışıl ışıl parıldayan muhteşem bir yaz günü. Ama siz kendinizi berbat hissediyorsunuz. Boğazınız ağrıyor, burnunuz akıyor, öksürüyorsunuz, başınız zonkluyor! Neler oluyor? Büyük olasılıkla yaz nezlesi oldunuz.

Yaz nezlesi, adından da anlaşılacağı gibi, yaz aylarında (Haziran-Eylül) görülen yaygın bir soğuk algınlığıdır. Etken yine bir virüs: rhino/enterovirüs. Bütün bir yıl peşimizi bırakmayan rhino/enterovirüsler yazın da etrafımızda olur ve sadece solunum yolu enfeksiyonlarına neden olmazlar; sindirim sistemini de yorarlar.

Soğuk algınlığı kış aylarında daha yaygındır. Soğuk hava ve kapalı mekânlarda geçirilen kalabalık zamanlar, ısıtma ile kuruyan hava, soğuk algınlığı virüslerinin yayılmasını kolaylaştırır. Ama yazın da soğuk algınlığına yakalanabilirsiniz; çünkü bu virüsler tamamen ortadan kaybolmaz.

Rhinovirüsler ve enterovirüsler akraba virüslerdir ve birlikte anılırlar. Rhinovirüsün 200'den fazla farklı türü vardır. Adını aldığı "rhino", burnunuzu ifade eder; burun tıkanıklığı ve burun akıntısı gibi bilindik üst solunum yolu semptomlarına neden olma olasılığı yüksektir.

Yaz nezlesinin diğer sorumlusu, enterovirüsler de rhinovirüsler gibi burnunuzu ve boğazınızı etkileyerek üst solunum yolu semptomlarına neden olur. Ancak enterovirüslerin sindirim sisteminizi de etkileme olasılığı daha yüksektir. 60'tan fazla enterovirüs türü vardır. Enterovirüs enfeksiyonlarının yaz aylarından ekim ayına kadar görülme olasılığı daha yüksektir.

Rhino/enterovirüs soğuk algınlığı olan birinin hapşırması veya öksürmesiyle kolayca yayılır. Ayrıca hasta biriyle yakın temas yoluyla da soğuk algınlığına yakalanabilirsiniz. Öksürük, ateş ve vücut ağrıları, baş ağrısı, burun akması, boğaz ağrısı ve bazen ishal, mide bulantısı ve kusma eşlik edebilir.

Soğuk algınlığı, mevsimsel alerjiler ve COVID-19, grip ve solunum sinsityal virüsü (RSV) ile benzer semptomlara sahiptir. Bu benzerlikler, semptomlarınıza neyin neden olduğunu belirlemeyi zorlaştırabilir.

Yaz nezlesinin iki hafta içinde iyileşmesi beklenir. Eğer haftalar sonra bile hala burnunuzu siliyorsanız, bunun nedeni muhtemelen alerjidir. Ayrıca, alerjiler yaz nezlesinde olduğu gibi ishale veya mide rahatsızlığına neden olmaz.

Yaz nezlesi olduğunuz gibi, yaz gribi de olabilirsiniz. Nadir de olsa grip olduğunuzda tedavisi değişecektir. Gribe influenza A ve B virüsleri neden olur. Bu virüsler, soğuk algınlığına neden olan virüslerden farklıdır ve grip belirtileri genellikle soğuk algınlığı belirtilerinden daha şiddetlidir ve hayati tehlike oluşturma olasılığı daha yüksektir. Grip mevsimi genellikle sonbaharda başlar ve ilkbaharda (Ekim-Nisan ayları arasında) sona erer. Yazın gribe yakalanmak çok nadirdir, ancak imkânsız değildir. Özellikle de grip mevsiminin bizimkinin tam tersi olduğu Avustralya gibi bir ülkeye seyahat ettiyseniz. Grip olduğunuzu düşünüyorsanız, grip belirtilerini hafifletmek için antiviral ilaç kullanmanız gerekebilir. Antiviral ilaçlara belirtiler başladıktan sonra 48 saat içinde başlanması gerekir.

Yine yaz nezlesine benzer belirtilere neden olan Solunum sinsityal virüsü (RSV) de aslında kış aylarında daha yaygındır. Ama yaz aylarında da RSV vakalarında artış gözlemlenmektedir. RSV vakalarının çoğu hafif seyreder ve belirtiler birkaç hafta içinde geçer. Ancak, özellikle bebekler, küçük çocuklar ve yaşlı yetişkinler için tehlikeli olabilir; bu kişilerde yaşamı tehdit eden zatürre ve solunum problemleri riski daha yüksektir.

Doğru tedaviyi alabilmek ve komplikasyon riskini azaltabilmek için bazı viral enfeksiyonları tespit etmek veya ekarte etmek önemlidir. Testler, sizin veya çocuğunuzun RSV veya Grip olup olmadığını gösterebilir.

Yazın hasta olduğunuzda su, elektrolitli içeceklerle dehidratasyonu önlemek çok önemlidir. Gece öksürüğünü yatmadan önce sıcak bir duş veya banyo yaparak hafifletebilirsiniz. Boğaz ağrısını ve öksürüğü bal ile hafifletebilirsiniz. Burun akıntısındaki balgam ve mukustan kurtulmak için tuzlu burun spreyleri ve nemlendiriciler kullanabilirsiniz.

Kimse hasta olmak istemez, özellikle de güzel bir yaz gününde. Ne yazık ki, güneş ışığı ve yaz havası sizi yaz nezlesinden koruyacak bir sihre sahip değildir. Ama siz bazı önlemler alabilirsiniz.

• Ortak dokunulan tüm yüzeyleri dezenfekte edin veya edildiğinden emin olun.
• Ellerinizi ılık su ve sabunla yıkayın veya el dezenfektanı kullanın.
• Yüzünüze, gözlerinize, burnunuza ve ağzınıza ellerinizi yıkamadan dokunmaktan kaçının.

Uzm. Dr. Tutku Taşkınoğlu