El Niño'nun şiddetlenmesi ve aşırı hava olaylarının olasılığının artması bekleniyor

Cenevre, İsviçre (WMO) - Dünya Meteoroloji Örgütü aylık Küresel Mevsimsel İklim Güncellemesi raporuna göre:  Temmuz-Eylül 2026 döneminde güçlü bir El Niño olayına doğru hızlı bir gelişme var. Pasifik'te okyanus sıcaklıklarında tutarlı ve önemli bir ısınma olması, mevsimsel ortalama deniz yüzeyi sıcaklık anomalilerinin 2°C'yi aşacak. Bu durum Dünyanın birçok yerinde sıcak hava dalgaları, kuraklıklar, şiddetli yağışlar ve diğer aşırı hava olaylarına sebep olacak.

Avrupa’da Haziran ayı ortasından beri etkili olan Afrika kaynaklı aşırı sıcak hava dalgası, yerini şiddetli sağanak ve doluya bıraktı. Hatta İtalya'nın kuzeydeki komşusu İsviçre ile sınırındaki Alp Dağları'nın İtalya tarafında kalan ve Stelvio Geçidi olarak anılan kısmına kar yağdı. İspanya ise ülke genelinde irili ufaklı 140'tan fazla orman yangınıyla mücadele ediyor.

Dünya çapında oluşan kuraklık ve sellerin mahsul verimini etkiyeceği, özellikle pirinç ve mısır üretiminde azalmaya yol açacağı bekleniyor.

El Niño ve Kız kardeşi La Niña adları nereden geliyor?

Pasifik Okyanusu'ndaki yüzey sularının ~ 4° C ile ~ 8° C arasında ısınmasıyla ortaya çıkan küresel hava olayı adını, 1600'lü yıllarda Peru’lu balıkçıların her yıl Noel civarında Peru kıyılarında beliren sıcak su akıntısını fark edip "El Niño de Navidad" (Noel Çocuğu) olarak adlandırmalarından almış, zamanla bu isim sadece "El Niño" olarak kullanılmaya başlanmıştır.

La Niña ise El Niño'nun zıttı olan durumdur. Pasifik Okyanusu'ndaki yüzey sularının normalden daha fazla soğumasına neden olan ve küresel iklimi etkileyen bir hava olayıdır. İspanyolcada "küçük kız" anlamına gelir ve adını, zıt karakterli olduğu diğer bir hava olayı olan El Niño'nun ("erkek çocuk") karşılığı olmasından alır.

La Niña dönemlerinde normal şartlarda yaşanan güneyli salınıma uygun bir görünüm vardır ancak La Niña dönemleri normal şartların çok daha kuvvetli olduğu dönemlerdir. Termoklin seviyesi (okyanus veya göl gibi su kütlelerinde su sıcaklığının derinlikle birlikte aniden ve hızla düştüğü, sıcaklığı farklı iki katman (yüzey ve dip suları) arasındaki geçiş bölgesi) doğuda normalde olduğundan çok daha fazla yükselir, kuraklık artar; batıda ise nemlilik, deniz suyu sıcaklığı ve nemlilik yükselir.

El Niño olunca ne oluyor?

Ekvatoral Orta ve Doğu Pasifik Okyanusu'ndaki ortalamadan daha sıcak sular, her 2 ila 7 yılda bir düzensiz olarak ortaya çıkan El Niño'nun varlığının göstergesidir. Bu sular ortalamaya göre ne kadar sıcaksa, El Niño olayı o kadar güçlü olur ve atmosfer üzerindeki etkisi o kadar büyük olur. Okyanus yüzeyindeki sıcak suyun kaynağı olarak suyun periyodik olarak güneşten veya atmosferdeki bir kaynaktan gelen ısınma nedeniyle ısındığını düşünebilirsiniz, ancak aslında okyanus yüzeyinin altından geliyor. Mevcut El Niño, geçen baharda Pasifik Okyanusu yüzeyinin altında yaklaşık 200 ila 800 fit derinliklerde biriken ortalamadan daha sıcak su tarafından beslendi. Güneydoğu Asya'dan doğuya doğru okyanus havzasının orta ve doğu kısımlarına kadar uzandı.

WMO neden alarm veriyor? Bu yıl için beklenti nedir?

Cenevre, İsviçre (WMO) - Dünya Meteoroloji Örgütü'nün (WMO) basın açıklaması kapsamında, tropikal Pasifik'teki alışılmadık derecede sıcak okyanus sularının etkisiyle El Niño koşullarının geliştiği ve bu durumun küresel sıcaklık ve yağış düzenlerini etkileyerek önümüzdeki aylarda aşırı hava olayları riskini artıracağı yer alıyor.

Tropikal Pasifik'teki alışılmadık derecede sıcak okyanus suları tarafından beslenen El Niño'nun, Haziran-Ağustos ayları arasında dünya genelinde ortalama sıcaklıkların üzerinde seyredeceği tahmin ediliyor ve neredeyse hiçbir yeri etkilemeden bırakmayacağı öngörülüyor. Temmuz-Eylül 2026 döneminde bir El Niño olayının gerçekleşme olasılığının %80 olduğunu gösteriyor. Bunun en az Kasım ayına kadar devam etme olasılığı ise %90'a yakın veya üzerinde. El Niño'nun zirve gücü ve zamanlaması konusunda bazı belirsizlikler devam etse de çoğu tahmin modeli bunun en azından orta düzeyde ve muhtemelen güçlü olacağını gösteriyor.

Nisan sonundan Mayıs ortasına kadar, Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) tarafından kullanılan farklı platformlardan elde edilen gözlemlere göre, izleme referansı olarak kullanılan orta-doğu Ekvator Pasifik'teki deniz yüzeyi sıcaklığı El Niño eşiklerine yaklaşıyordu. Bu sıcak su sonunda yükseldi ve okyanusun yüzey sularını NOAA'nın Haziran ayında El Niño'nun başladığını ilan edecek kadar ısıttı. Bu artan yüzey anomalileri, tropikal Pasifik'te alışılmadık derecede sıcak olan yüzey altı koşullarından besleniyor; sıcaklıklar ortalamanın 6 °C üzerinde seyrediyor ve gözlemlenen yüzey ısınmasına katkıda bulunan önemli bir ısı rezervuarı sağlıyor. Bu arada, El Niño'nun atmosferik bileşeni olan Güney Salınım İndeksi de gelişmekte olan El Niño koşullarıyla tutarlı.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, Haziran ayı başında yağtığı açıklama: “Bilim açık: El Niño önümüzdeki aylarda %90 olasılıkla kapımıza dayanıyor. Dünya bunu acil bir iklim uyarısı olarak ele almalıdır. El Niño koşulları, ısınan bir dünyanın ateşine benzin dökecektir. Etkiler daha da sert vuracak, daha da uzağa yayılacak ve yıkıcı bir hızla sınırları aşacaktır. Tek etkili yanıt, krize eşit iklim eylemidir – fosil yakıtlara olan bağımlılığı sona erdirmek, yenilenebilir enerjiye geçişi hızlandırmak, en savunmasızları korumak ve herkes için erken uyarı sistemleri sağlamak.” uyarılarını dile getirdi.

Ne yapmalı?

El Niño kavramını sadece çok sıcak hava ve aşırı yağış olarak sınırlamak eksik bir tanım olur. Kuraklığın ve aşırı yağışın gıda üretimi ve su kullanımını olumsuz etkilemesiyle oluşabilecek gıdaya erişim problemi, tedarik zincirinde dengesizliklere yol açacaktır. El Niño etkisinden daha az etkilenen bölgelerdeki tedarik imkanı ile çok etkilenen bölgelerdeki tedarik imkanı arasındaki fark açıldıkça, insanlık geçmiş yüzyıllarda olduğu gibi kıtlık, salgın hastalık ve etik yaşam anlayışından uzaklaşma gibi durumlarla yüz yüze gelecektir. El Niño’yu bir de bu bakış açısıyla irdelemek isterseniz kaynaklarda yer alan bağlantılardan yararlanabilirsiniz.

Kaynaklar:

https://wmo.int/news/media-centre/wmo-prepare-el-nino#:~:text=A%20new%20WMO%20El%20Ni%C3%B1o,are%20near%20or%20above%2090%25.

https://www.youtube.com/watch?v=_1T2KEE85JU

https://tr.wikipedia.org/wiki/El_Ni%C3%B1o

https://www.britannica.com/science/climate-meteorology/El-Nino-Southern-Oscillation-and-climatic-change

https://wmo.int/media/news/el-nino-forecast-intensify-increasing-likelihood-of-extreme-weather

https://www.aa.com.tr/tr/dunya/italyada-asiri-sicaklarin-ardindan-alp-daglarina-temmuzda-kar-yagdi/3984566