Bu kış bizi hangi grip virüsleri bekliyor ve hangi aşıyla kendimizi korumalıyız?

Influenza, yaygın olarak bilinen adıyla grip, influenza virüsünün neden olduğu ciddi ve potansiyel olarak ölümcül bir hastalıktır. Enfekte kişilerin öksürmesi, hapşırması veya konuşması sonucu havada asılı kalır ve yakındaki diğer kişilere bulaşır. Ayrıca, grip virüsü bulaşmış bir yüzeye dokunduktan sonra ellerini gözlerine, ağzına veya burnuna temas ettiren kişilere de bulaşabilir.

Grip olduğunu henüz bilmeyen kişi de grip bulaştırabilir. Grip olan kişiler, belirtiler ortaya çıktıktan sonraki ilk 3 gün boyunca en bulaşıcıdır. Ancak virüs, belirtiler ortaya çıkmadan bir gün önce de bulaşıcı olabilir ve belirtiler ortaya çıktıktan sonra 5-7 güne kadar da bulaşıcı kalabilir. Küçük çocuklar ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler daha uzun süre bulaşıcı olabilir. Çok kolay bulaştığı için topluluklar arasında hızla yayılır ve hatta salgınlara bile yol açabilir.

Gribi başkalarına bulaştırmamak için hastayken evde kalmak en iyisidir. Genellikle, belirtileriniz iyileştikten ve ateş düşürücü ilaç kullanmadan 24 saat boyunca ateşsiz kaldıktan sonra normal aktivitelerinize dönebilirsiniz.

Grip belirtileri nelerdir?

Grip, hafif belirtilerden ciddi ve hatta ölümcül bir hastalığa kadar uzanan geniş bir yelpazede semptomlara neden olabilir. Bazı insanlar grip virüsünü taşıyabilir ama hiçbir belirti göstermeyebilir; bu yüzden dikkatli olmakta fayda vardır. Belirtiler, diğer virüslerin aksine, aniden ortaya çıkar.

• Ateş veya titreme
• Öksürük
• Boğaz ağrısı
• Burun akıntısı veya burun tıkanıklığı
• Kas veya vücut ağrıları
• Baş ağrıları
• Yorgunluk, bitkinlik
• Kusma ve ishal (çocuklarda daha yaygın)

Sanılanın aksine grip basit bir hastalık değildir; her yıl milyonlarca insanı yatağa düşürür, yüz binlerce kişiyi hastaneye yatırır ve on binlerce can kaybına yol açar. Özellikle küçük çocuklar, hamileler, yaşlılar ve kronik hastalığı olanlar daha savunmasızdır.

Çocuklarda, hızlı veya zor nefes alma, dudaklarda veya yüzde morarma gibi nefes darlığını gösteren belirtiler olduğunda; çocuk yürümeyi reddedecek kadar şiddetli kas ağrılarının olması, susuz kaldığını (dehidrate) gösteren idrar yapamama, ağız kuruluğu, ağlarken gözyaşı olmaması gibi belirtilerin varlığında; nöbet geçirdiğinde veya ilaç vermenize rağmen ateşini kontrol altına alamadığınızda mutlaka doktorunuza danışmalısınız.

Ayrıca özellikle 65 yaş üzeri yetişkinlerde nefes darlığı, göğüs veya karın bölgesinde sürekli ağrı ya da baskı hissi, sürekli baş dönmesi, kafa karışıklığı veya uyanamama durumu ya da nöbet geçirilmesi durumunda doktorunuza danışmanızda yarar vardır. 

Grip aşıyla önlenebilir mi?

Elbette hiçbir grip aşısı enfeksiyonu tamamen engelleyemez; fakat aşı olmak, özellikle ağır hastalık ve komplikasyon riskini ciddi şekilde azaltır. 6 ay ve üzeri herkes için yıllık grip aşısı önerilir. Aşıyla önlenebilen en tehlikeli hastalıklardan biri olan grip, herkesi tehdit edebilir. Ayrıca, grip virüsleri sürekli şekil değiştirir ve bağışıklık sistemimizi yanıltmaya çalışır. Bu yüzden her yıl aşılar virüslerdeki değişikliklere göre yeniden düzenlenir. Bilim insanları, Güney Yarımküre'nin kışından elde edilen verilerle Kuzey Yarımküre'de bizi nelerin beklediğini öngörmeye çalışır ve grip aşılarının her sezon güncellenmesini önerir. Bu yıl Güney Yarımküre’de A(H3N2) virüsünün K alt grubunun hızla yayıldığı, ayrıca A(H1N1) pdm09 ve B/Victoria soyu grip virüslerinin de görüldüğü bildirildi. Bu nedenle 2026–2027 Kuzey Yarımküre grip sezonu için aşı içeriği bu virüsler doğrultusunda güncellendi.

• A/Missouri/11/2025 (H1N1) pdm09 benzeri virüs
• A/Darwin/1454/2025 (H3N2) benzeri virüs
• B/Tokyo/EIS13-175/2025 (B/Victoria soyu) benzeri virüs
• B/Pennsylvania/14/2025 (B/Victoria soyu) benzeri virüs

Aşıların içeriği, virüslerin değişen yüzüne daha iyi uyum sağlamamıza yardımcı olur.

Ne zaman aşı olunmalı?

Grip aşısının koruyucu etkisi için bağışıklık sisteminizin zamana ihtiyacı vardır. Bu yüzden en iyisi, grip sezonu başlamadan önce aşılanmaktır. Türkiye’de ve diğer Kuzey Yarımküre ülkelerinde grip sezonu ekimde başlar, aralık ve şubat aylarında doruğa ulaşır ve mayısa kadar etkisini sürdürür. Grip yayılmaya başlamadan ÖNCE, Ekim ayı sonuna kadar grip aşısı yaptırmanız önerilir. Ancak sezonun ilerleyen dönemlerinde yapılan aşılama yine de faydalı olabilir. Aşıyı geç de olsanız, yaptırmak sizi ve çevrenizdekileri korumaya devam eder ve ağır hastalık riskini azaltır. Yani sezon ortasında ya da sonunda aşı olmayı düşünüyorsanız, geç kalmış sayılmazsınız.

Hangi grip aşısı sizin için uygun olabilir?

Türkiye'de yaygın olarak mevsimsel inaktif (cansız) grip aşıları sunulmaktadır; yüksek dozlu veya adjuvanlı canlı aşılar ve adjuvanlı aşılar henüz yaygın olarak bulunmamaktadır. Türkiye'de eczanelerde ve sağlık kuruluşlarında uygulanan başlıca inaktif (ölü) grip aşıları, Vaxigrip Tetra, Influvac Tetra ve Fluarix Tetra gibi dörtlü (kuadrivalan) aşılarıdır.

Bu aşıların hepsi güncel DSÖ önerilerine göre influenza virüslerini (2 adet İnfluenza A ve 2 adet İnfluenza B virüs suşu) barındırırlar. Temel koruma mekanizmaları ve hedeflenen virüs tipleri aynıdır. Hepsi inaktive (ölü) aşıdır. Ancak virüsün parçalanma biçimi (bölünmüş virüs veya alt ünite) ve içerdiği yardımcı maddeler markaya göre değişebilir.  Bu durum hafif lokal hassasiyet oranlarını etkileyebilir.

Grip aşıları sizi hasta etmez; yan etkileri geçicidir. Örneğin, enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık veya şişlik, hafif ateş, yorgunluk, baş ağrısı ya da kas ağrısı gibi belirtiler görülebilir. Bu yan etkiler çoğunlukla 1-2 gün içinde kendiliğinden geçer. Nadiren de olsa, ciddi alerjik reaksiyonlar (ani başlayan nefes darlığı, yaygın döküntü, yüzde, dudaklarda, boğazda şişlik gibi) gelişebilir. Eğer daha önce grip aşısına veya içeriğindeki maddelere karşı şiddetli bir alerjik reaksiyon geçirdiyseniz, aşıdan önce mutlaka doktorunuza danışmalısınız.

Grip aşıları diğer aşılarla aynı anda yapılabilir. Ve önemli bir not: grip aşıları sizi COVID-19 ve diğer üst solunum yolu virüslerinden korumaz.

Gripten korunmak için ek önlemler

• Ellerinizi düzenli olarak yıkayın.
• Öksürürken veya hapşırırken ağzınızı ve burnunuzu kapatın.
• Hastayken mümkünse evde dinlenin ve başkalarıyla yakın teması azaltın.
• Kapalı alanları düzenli havalandırın.
• Yüksek risk grubundaysanız, grip belirtileri başladığında sağlık profesyoneline erken başvurun.